Yüzde nasıl hesaplanır? İndirim, zam, KDV ve “binde” tek yazıda
Market indirimi, maaş zammı, kredi kartı faizi, KDV, enflasyon… Günlük hayatta en çok kullandığımız matematik işlemi hiç şüphesiz yüzde. Google Trends verilerine göre Türkiye'de “yüzde hesaplama” aramaları, türev ve logaritma gibi konulardan kat kat fazla ve her yıl Aralık sonunda (zam ve indirim dönemi) zirve yapıyor. Bu yazıdan sonra hesap makinesine ihtiyacın azalacak.
Yüzde nedir?
Yüzde (%), “100'de kaç” demektir. %20, “her 100 birimin 20'si” yani 20/100 = 0,20 anlamına gelir. Bu yüzden yüzdeyi ondalık sayıya çevirmek için virgülü iki basamak sola kaydırman yeterli:
Bir sayının yüzdesi nasıl bulunur?
800 TL'nin %15'i = 800 × 15 / 100 = 120 TL
Hesap makinesi olmadan pratik yollar
| Yüzde | Kısa yol | Örnek: 360 |
|---|---|---|
| %10 | Virgülü bir basamak sola al | 36 |
| %5 | %10'un yarısı | 18 |
| %20 | %10'un iki katı | 72 |
| %25 | Dörde böl | 90 |
| %50 | İkiye böl | 180 |
| %1 | Virgülü iki basamak sola al | 3,6 |
| %15 | %10 + %5 | 36 + 18 = 54 |
İndirimli fiyat nasıl hesaplanır?
%x indirimde ürünün %(100 − x)'ini ödersin. İki adım yerine tek çarpma yap:
1.500 TL'lik montta %30 indirim: 1.500 × 0,70 = 1.050 TL
Art arda indirim tuzağı
“%30 + %20 ek indirim” bir kampanya afişinde %50 gibi görünür, ama değildir. İkinci indirim, indirimli fiyat üzerinden yapılır:
Zamlı fiyat ve zam oranı
Simit 20 TL'den 25 TL'ye çıktı. Zam oranı = (25 − 20) / 20 × 100 = %25.
Sonra 25 TL'den 20 TL'ye düşse indirim oranı = (25 − 20) / 25 × 100 = %20. Aynı 5 TL, farklı oran, çünkü bölen (eski fiyat) değişti.
KDV nasıl hesaplanır?
Türkiye'de pek çok mal ve hizmette genel KDV oranı %20'dir (bazı temel gıdalarda %1, bazı ürünlerde %10 uygulanır).
Faturada KDV dahil 1.200 TL yazıyor. KDV hariç = 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL, KDV = 200 TL.
Binde (‰) nasıl hesaplanır?
Binde, “1000'de kaç” demektir ve tapu harcı, damga vergisi, banka komisyonu gibi büyük tutarlarda karşımıza çıkar.
2.000.000 TL'lik bir işlemde binde 2 komisyon: 2.000.000 × 2 / 1000 = 4.000 TL
“Yüzde kaçı?” soruları
Sınıftaki 32 öğrencinin 8'i gözlüklü. Oran: 8 / 32 × 100 = %25.
Yüzde puan ile yüzde farkı
Haberlerde sık karışan iki kavram: Faiz %40'tan %50'ye çıktıysa artış 10 yüzde puandır, ama oransal olarak %25'lik bir artıştır (10 / 40 × 100). Bu fark bilinmeden haber okumak, ekonomi yorumlarını yanlış anlamak demek.
Özet
- Sayının %x'i: × x / 100
- İndirim: × (1 − x/100), zam: × (1 + x/100)
- Değişim oranı: (yeni − eski) / eski × 100
- KDV hariç fiyat: ÷ 1,20 (%20 KDV için)
- Art arda yüzdeler toplanmaz, çarpılır.
Sık sorulan sorular
Yüzde nasıl hesaplanır?
Bir sayının yüzde x'i = sayı × x / 100. Örneğin 800'ün %15'i = 800 × 15 / 100 = 120.
İndirimli fiyat nasıl hesaplanır?
Fiyatı (100 − indirim oranı)/100 ile çarp. 1.500 TL'lik ürüne %30 indirim: 1.500 × 0,70 = 1.050 TL.
KDV hariç fiyat nasıl bulunur?
KDV dahil fiyatı (1 + KDV oranı) ile böl. %20 KDV'de 1.200 TL'lik fiyatın KDV hariç tutarı 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL'dir. KDV dahil fiyatın %20'sini çıkarmak yanlış sonuç verir.
Zam oranı nasıl hesaplanır?
(Yeni fiyat − Eski fiyat) / Eski fiyat × 100. Fiyat 40 TL'den 50 TL'ye çıktıysa zam oranı (50 − 40) / 40 × 100 = %25'tir.
%20 zam ardından %20 indirim yapılırsa fiyat eski hâline döner mi?
Hayır. 100 TL önce 120 TL, sonra 120 × 0,80 = 96 TL olur. Toplamda %4 kayıp vardır, çünkü indirim daha büyük bir sayı üzerinden yapılır.
Binde nasıl hesaplanır?
Binde x (‰x), sayının x/1000'idir. Örneğin 2.000.000 TL'nin binde 2'si = 2.000.000 × 2 / 1000 = 4.000 TL.