Sınav Konuları

Aritmetik dizi ve geometrik dizi: genel terim ve toplam formülleri

Diziler, TYT'de 1-2 soru, AYT'de ise limit ve seri konularıyla birlikte karşına çıkar. İki dizi türünü ayırt etmek işin yarısıdır: fark sabitse aritmetik, oran sabitse geometrik.

Aritmetik dizi

İlk terim a₁, ortak fark d olsun.

aₙ = a₁ + (n − 1)·d Sₙ = n·(a₁ + aₙ) / 2

Örnek: 5, 8, 11, 14, … dizisinin 20. terimi ve ilk 20 terim toplamı?

d = 3. a₂₀ = 5 + 19·3 = 62. S₂₀ = 20·(5 + 62)/2 = 670.

Ortanca terim: Aritmetik dizide bir terim, kendisinden eşit uzaklıktaki iki terimin ortalamasıdır: aₙ = (aₙ₋₁ + aₙ₊₁)/2. Üç terim verilip bilinmeyen sorulduğunda hızlı çözüm sağlar.

Geometrik dizi

İlk terim a₁, ortak çarpan (oran) r olsun.

aₙ = a₁ · rⁿ⁻¹ Sₙ = a₁ · (rⁿ − 1) / (r − 1) (r ≠ 1)

Örnek: 3, 6, 12, 24, … dizisinin 6. terimi ve ilk 6 terim toplamı?

r = 2. a₆ = 3·2⁵ = 96. S₆ = 3·(2⁶ − 1)/(2 − 1) = 3·63 = 189.

Orta terim: Geometrik dizide aₙ² = aₙ₋₁ · aₙ₊₁ olur (pozitif terimlerde).

Sonsuz geometrik seri

|r| < 1 ise terimler küçülerek 0'a yaklaşır ve toplam sonlu bir değere gider:

S = a₁ / (1 − r)

8 + 4 + 2 + 1 + … için a₁ = 8, r = 1/2 olduğundan S = 8/(1 − 1/2) = 16. Bu fikir limit konusuna doğrudan bağlanır.

Sık yapılan hatalar

  • Toplam formülünde n yerine terim değerini yazmak.
  • Geometrik dizide r = 1 iken formülü kullanmak (bu durumda Sₙ = n·a₁).
  • Aritmetik dizide (n − 1) yerine n yazmak: 1. terimden n. terime n − 1 adım atılır.

Sık sorulan sorular

Aritmetik dizi nedir?

Ardışık iki terimi arasındaki fark sabit olan dizidir. 5, 8, 11, 14... dizisinde fark d = 3'tür.

Geometrik dizi nedir?

Ardışık iki terimi arasındaki oran sabit olan dizidir. 3, 6, 12, 24... dizisinde r = 2'dir.

Aritmetik dizinin ilk n terim toplamı nasıl bulunur?

Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2 formülüyle. Örneğin 1'den 100'e kadar sayıların toplamı 100·101/2 = 5050'dir.

Sonsuz geometrik seri ne zaman yakınsar?

Ortak oran |r| < 1 ise toplam a₁/(1 − r) değerine yaklaşır. 8, 4, 2, 1... için toplam 8/(1 − 1/2) = 16'dır.