Fonksiyonlar nedir? Bileşke ve ters fonksiyon nasıl bulunur?
Fonksiyon, bir makine gibidir: içine bir sayı atarsın (girdi), kuralına göre bir sayı verir (çıktı). Aynı girdi için her zaman tek bir çıktı vermek zorundadır. TYT'de temel işlemler, AYT'de ise grafik, bileşke ve ters fonksiyon soruları gelir.
Temel kavramlar
| Kavram | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Tanım kümesi | Girdi olabilecek değerler | f(x) = √(x − 2) için x ≥ 2 |
| Değer kümesi | Çıktı olabilecek değerler | f(x) = x² için y ≥ 0 |
| Bileşke (f∘g)(x) | f(g(x)): önce g, sonra f | f(x) = 2x + 3, g(x) = x² → 2x² + 3 |
| Ters fonksiyon f⁻¹ | f'nin işlemini geri alır | f(x) = 2x + 3 → f⁻¹(x) = (x − 3)/2 |
Ters fonksiyon nasıl bulunur?
- y = f(x) yaz.
- x'i y cinsinden yalnız bırak.
- x ile y'nin yerini değiştir; sonuç f⁻¹(x)'tir.
Çözümlü örnekler
f(x) = 2x + 3 ise f(4) ve f⁻¹(x) nedir? f⁻¹(11) kaçtır?
f(x) = 3x − 1 ve g(x) = x + 2 ise (f∘g)(x), (g∘f)(x) ve (f∘g)(2) kaçtır?
f(x) = 2x + 3 ve g(x) = x² ise f(g(x)) ve g(f(x)) nedir?
f(x) = √(x − 2) / (x − 5) fonksiyonunun en geniş tanım kümesi nedir?
Sık yapılan hatalar
Nasıl çalışmalı?
Konuyu önce kuralları anlayarak, sonra bol soruyla pekiştir. Konunun sınavdaki yeri için TYT matematik konuları rehberine bak. Takıldığın yerde fundahocailematematik üzerinden Funda Hoca ile online ya da Denizli merkezde yüz yüze ders için yazabilirsin.
Sık sorulan sorular
Fonksiyon nedir?
Fonksiyon, tanım kümesindeki her elemanı değer kümesindeki tam bir elemana eşleyen kuraldır. Aynı girdiye iki farklı çıktı veriyorsa fonksiyon değildir.
Ters fonksiyon nasıl bulunur?
y = f(x) yazılır, x yalnız bırakılır ve x ile y'nin yerleri değiştirilir. Örneğin f(x) = 2x + 3 için ters fonksiyon f⁻¹(x) = (x − 3)/2 olur.
Bileşke fonksiyon nasıl alınır?
(f∘g)(x) = f(g(x)) yazılır: önce içteki fonksiyon uygulanır, çıkan değer dıştaki fonksiyona verilir. f∘g ile g∘f genellikle aynı sonucu vermez.
Tanım kümesi nasıl bulunur?
Paydayı sıfır yapan değerler, çift dereceli kök içini negatif yapan değerler ve logaritmanın içini sıfır ya da negatif yapan değerler tanım kümesinden çıkarılır.
Fonksiyonlar hangi sınavda çıkar?
TYT'de temel fonksiyon işlemleri, bileşke ve tablo-grafik yorumu çıkar. AYT'de ters fonksiyon, fonksiyon grafikleri ve dönüşümleri ağırlık kazanır.