Merak Edilenler

Bir sayının sıfıra bölümü kaçtır? Neden tanımsız?

"Bir sayının sıfıra bölümü kaçtır?" sorusunun kısa cevabı: tanımsız. Şimdi bunun neden "bilmiyoruz" değil de "tanımlı değil" olduğunu görelim.

Bölme aslında çarpmanın tersidir

Bir bölme işleminin doğru olup olmadığını çarpma ile kontrol ederiz: 12 ÷ 4 = 3, çünkü 4 × 3 = 12. Aynı mantığı 5 ÷ 0 için kuralım:

5 ÷ 0 = ? demek 0 × ? = 5

Sıfırla hangi sayıyı çarparsan çarp sonuç 0 çıkar. 5 çıkaran bir sayı yok. Bu yüzden 5 ÷ 0 için hiçbir cevap yoktur. Aynı durum 1 ÷ 0, 100 ÷ 0 ve −7 ÷ 0 için de geçerli.

"Sonsuz" demek neden yanlış?

1 ÷ 0,1 = 10, 1 ÷ 0,01 = 100, 1 ÷ 0,001 = 1000. Bölen küçüldükçe sonuç büyüyor, bu yüzden insanlar "0 olunca sonsuz olur" diye düşünür. Ama sıfıra soldan yaklaşırsan (−0,1, −0,01, −0,001...) sonuçlar −10, −100, −1000 diye eksi tarafa gider. İki yön aynı yere varmıyor; bu yüzden sonuca "sonsuz" diyemeyiz.

Limit konusunda "x → 0 iken 1/x → ∞" gibi ifadeler görürsün. Bu, bir bölme işleminin sonucunu değil, değerlerin nasıl davrandığını anlatır. Ayrıntı için limit konu anlatımına bak.

Sınavda nerede karşına çıkar?

Özellikle tanım kümesi sorularında: payda sıfır olamaz. Örneğin f(x) = 5/(x − 3) fonksiyonunun tanım kümesi x ≠ 3 olan tüm reel sayılardır. Soruda kesir görünce önce paydayı sıfır yapan değeri bul ve dışarıda bırak.

Örnek: f(x) = (x + 1)/(x² − 9) için tanım kümesi nedir?

x² − 9 = 0 ise x = 3 veya x = −3. Bu iki değer paydayı sıfır yapar. Tanım kümesi: R − {−3, 3}.

Özet

Sık sorulan sorular

Bir sayının sıfıra bölümü kaçtır?

Tanımsızdır. 5 ÷ 0 = ? sorusu, 0 × ? = 5 eşitliğini sağlayan bir sayı arar; sıfırla çarpılan hiçbir sayı 5 etmez, bu yüzden böyle bir sayı yoktur.

Sıfıra bölme sonsuz mudur?

Hayır. Aritmetikte sonuç tanımsızdır. Limit konusunda payda sıfıra yaklaşırken sonucun çok büyüdüğünü söyleriz; bu bir bölme sonucu değil, davranış tarifidir.

Hesap makinesi sıfıra bölünce neden hata verir?

Çünkü bu işlemin sonucu tanımlı değildir. Hesap makinesi "Error" ya da "Hata" yazarak bunu belirtir.

1/0 kaçtır?

1/0 tanımsızdır. x sıfıra sağdan yaklaşırken 1/x artı sonsuza, soldan yaklaşırken eksi sonsuza gider; iki taraf aynı değere varmadığı için tek bir sonuç yoktur.